بلكه برخى از آنان را اين گونه توصيف مىكند كه يگانهء شهر يا دوران خويش است . در حالى كه بعدا معلوم مىشود همان فرد سيصد حديث حفظ داشته يا فقط هفده حديث نزد او به ثبوت رسيده يا نمىدانسته كه ازدواج با مادر زن ، حرام است ! 2 . ملاحظهء طبقات حافظان ، افزايش تدريجى شمار احاديث را نشان مىدهد . در حالى كه يك حافظ از طبقه بزرگى در صدر اوّل فقط سى يا شصت يا صد يا دويست حديث حفظ داشته است ، با گذشت زمان اين رقم چنان افزايش يافته است كه بين هزار و دو هزار ، و سه هزار و پنج هزار در نوسان است . در برههء بعدى اين رقم به بيست هزار و سى هزار مىرسد . در برههء ديگر اين رقم به صد هزار تا سيصد هزار بالغ مىشود . شمار احاديث به همين نحو رشد مىكند تا آنجا كه به ششصد تا هفتصد هزار ، و يك ميليون حديث و حتى بالاتر مىرسد و برخى حافظان همچون شعبه به لقب امير المؤمنين در حديث مفتخر مىشوند . « 1 » قاضى عبد الجبار تصريح مىكند كه احاديث تجسيم و تشبيه از اخبار آحاد است . « 2 » احمد بن حنبل مىگويد : يكى از محدّثان او را خبر داده كه يحيى بن صالح ( 222 ه ) مىگفت : « اگر اصحاب حديث ، ده حديث يعنى احاديث رؤيت را ترك كنند . . . » آرى ، وى كه بخارى و ديگر صاحبان صحاح سته جز نسائى « 3 » روايات او را آورده‌اند ، مىخواهد بگويد : اعتقاد به رؤيت خداوند فقط بر ده حديث استوار است . چنان كه برخى نيز تصريح كرده‌اند كه احاديث رؤيت

--> ( 1 ) . بنگريد : الباعث الحثيث ، 186 - 187 . ( 2 ) . فضل الاعتزال ، 185 ، 193 . ( 3 ) . بنگريد : سير اعلام النبلاء ، 1 / 456 ، تهذيب التهذيب ، 11 / 230 .